به نام خدا

مدتهاست که فرصت دست نمی داد که مطالب ذهنی خودم را دراین موضوع مرتب کنم وخداراشکر که این توفیق دست داد.

یکی از مطالبی که زیاد محل اشکال است وبسیار هم مورد سؤال همکاران ودانش آموزان قرار می گیرد، موضوع جمع درزبان عربی است ومتأسفانه اغلب اوقات در امتحانات هماهنگ هم یک سری مشکلات را به وجود آورده است.

مثلا بسیار مشاهده کرده ایم که جمع کلمه «طالب به معنی دانش آموز» یا کلمه «عالِم» به صورت «طالبونَ» و «علماء» آورده شده است که نشانگر کم اطلاعی یا بی دقتی طراحان محترم سؤال می باشد.

 

ادامه مطلب را کلیک کنید.

برای این که جمع بندی صحیحی از جمع، مخصوصا دراین دوکلمه مورد بحث به دست آید به صورت خلاصه موضوع رابررسی می کنم هرچند باز هم مواردی است که نیاز به ذکرآن دراین جا نیست.این مطلب خلاصه ای از یک مقاله 9 صفحه ای تخصصی درباره وزن های جمع مکسروکاربرد آن هاست که حاصل مباحثه چندسال پیش بنده بااستاد نوحی دراین باب است که ایشان مصمم شدند به صورت فهرست وار انواع وزن های جمع مکسررا گردآوری نمایند وبنده هم قول تایپ آن را دادم. البته این مطلب حدوداً شرح نیم صفحه از آن مقاله مُجمل می باشد وآن مطلب به شدت تخصصی است و درصورت نیاز واستقبال همکاران به تدریج بقیه آن مقاله را هم با چنین شرحی  منتشر خواهم کرد.جا دارد که تشکرویژه داشته باشم ازجناب استاد نوحی عزیز که همیشه هم مشوق مهربان وهم راهنمای دلسوزی برای بنده بوده اند وبرایم بسیار سخت است که درکنارایشان درس عربی را تدریس کنم.

بنده معتقدم(والبته این عقیده می تواند بااستدلال های متین مورد نقدقراربگیرد) که یک کلمه در یک معنا نمی تواند دونوع جمع داشته باشد مثلاً نمی تواند هم جمع سالم داشته باشد وهم جمع مکسر هرچند برخی کلمات می توانند هم جمع سالم داشته باشند وهم چند نوع جمع مکسر.

به عنوان مثال کلمه «طالب» را می آورم که معمولا جمع آن به صورت «طالبونَ» آورده می شود که صحیح نمی باشد. یکی ازهمکاران می گفت که من درکتاب لغت بررسی کردم و«طالبونَ» هم آورده شده است که خدمتشان عرض کردم درکتاب لغت، مباحث صرفی وعلوم معانی آورده نمی شود. بله اگر کلمه «طالب» به معنی «خواهان»باشد دراین صورت جمع آن «طالبونَ» می باشد واگربه معنی «دانش آموز،دانشجو»باشد (که البته در کتب عربی راهنمایی به همین معنی آورده شده است)دراین صورت به صورت «طُلاب وطَلَبة» جمع بسته می شود و همکاران عزیز قطعاً تفاوت دوجمع «طلاب وطلبة» را می دانند اگرنیازی به توضیح بود حتماً لطف بفرمایند که توضیح داده شود.

مثال: درجمله «اَینَ الطّالبُ بِدَمِ المَقتولِ بِکَربلاءَ» اگربخواهیم کلمه «الطّالب» را جمع ببندیم استفاده ازکلمه «طُلاب وطَلَبة» صحیح نمی باشد همان طور که اگر بخواهیم کلمه «الطّالب» را در جمله «خَرَجَ الطّالبُ مِنَ المَدرَسَةِ» به صورت جمع بنویسیم استفاده از جمع «الطالبونَ» صحیح نمی باشد.

برویم سراغ کلمه «عالم» که بیشتر مورد نظر بنده است.

کلمه «عالم» باوجودی که جمع سالم آن درکتاب عربی اول راهنمایی(کتابی که حالادیگربایدبه آن کتاب قدیم بگوییم) آمده بود(ص64) ولی براثر بی دقتی در بسیاری جاها دیده شده است که به صورت «عُلَماء» جمع بسته می شود درحالی که «عُلَماء» جمع کلمه «عَلیم» می باشد. اما«عالِم» (دانشمند) باید به صورت عُلَّام‏ و عالِمُون‏ جمع بسته شود ودر کتب راهنمایی همان کلمه «عالِمُون» است.

کلمات بروزن «فَعیل»

کلماتی که بروزن «فَعیل» می آیند چند نوع هستند که براساس مفهوم یا ساختشان جمع بسته می شوند. معروفترین وزن برای جمعِ کلمات بروزن «فَعیل»، جمع بروزن «فُعَلاء» می باشد. مانند: عَلیم،سمیع،ضعیف،امیر و نجیب که جمع آنها به ترتیب: عُلَماء، سُمَعاء، ضُعَفاء، اُمراء ونُجَباء می باشد.

1- اگر«فعیل» به معنی «مفعول» بیاید جمع آن بروزن « فَعْلی» می باشد.

مثال: قتیل= قَتلی/صریع= صَرعی/جریح= جَرحی/مریض= مَرضی/اسیر= اَسری

2- وزن «فَعیل ومؤنث آن» اگربه معنی فاعل باشد، صفت باشد وصحیح اللام باشد جمع آن بروزن « فِعال » می آید.

مثال: کریم،کریمة= کِرام/ظریف،ظریفة= ظِراف/مریض،مریضة= مِراض

3- اگراسم بروزن «فَعیل» باشد جمع آن بروزن « فُعْلان » می آید.

مثال: قَضیب= قُضْبان    کَثیب= کُثْبان

4- اگرفَعیل (مضاعف نباشد/معتل اللام نباشد/معنی فاعل باشد/وصف برای مذکرعاقل باشد) چمع آن بروزن « فُعَلاء » می آید.

مثال: کریم= کُرَماء/ظریف= ظُرفاء/جَلیس= جُلَساء/نَدیم= نُدَماء/عَلیم= عُلَماء/بَخیل= بُخَلاء   امیروسمیع و ضعیف و...

وزن فُعَلاء برای وزن «فاعِل» هم به کار می رود بااین شرط که فاعِل(وصف باشد/دال برغریزه باشد) عاقِل= عُقَلاء/شاعِر= شُعَراء

5- فَعیل( به شرط مضاعف یا معتل اللام بودن) جمع آن بروزن « اَفْعِلاء » می آید.

مثال: شدید= اَشِدّاء/عَزیز= اَعِزّاء/قوی= اَقویاء/وَلی= اولیاء/صفیّ= اصفیاء/ نبیّ= انبیاء

البته این تمام وزن فَعیل نیست و مختصرا گفته شد

امیدوارم که همکاران محترمی که این مطلب رامشاهده می کنند به دیگران هم اطلاع رسانی نمایند تا ساختار هماهنگی در شناخت وتدریس جمع حداقل دراین موارد به دست آید.

همکاران محترم ودانش آموزان عزیز برای پست بعد دردرس عربی چه موضوعی راپیشنهاد می کنید؟نظر خودرادراین مورد دربخش نظرات مرقوم فرمایید.

این پست را هم درباره تدریس جمع مذکرببینید.(کلیک کنید)

استفاده ازاین مطلب دروبلاگ همکاران باذکرمنبع ولینک بسیارپسندیده می باشد.

 




طبقه بندی: مباحث زبان عربی،
برچسب ها: عربی، جمع مکسر، جمع فعیل،

تاریخ : جمعه 10 خرداد 1392 | 01:56 ق.ظ | نویسنده : حجت الله عباسی | نظرات
.: Weblog Themes By M a h S k i n:.
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic